upoko_pānui

Ngā Pūrongo

He Aratohu Aromatawai Hauora Whaiaro | Kei tēhea Taumata tō Tinana?

Kei te pōhēhē koe i ngā hua o tō whakamātautau tinana tata nei? Kei te whakaaro koe me pēhea te whakapai ake i tō hauora kāore i te tino pai e ai ki ngā tohutohu a tō tākuta? E whakamārama ana tēnei aratohu i ngā pūnaha aromatawai hauora e rua e mōhiotia ana i te ao hei āwhina i a koe ki te whakatau i tō taumata hauora.

I. H Taumata-Rimate oraWhakarōpūtanga
E whakamahia whānuitia ana i roto i ngā porowhita hauora o te ao:

1. Āhua Tino Pai

  • Kei roto i ngā awhe noa ngā tohu hauora katoa + ngā taumata pūngao teitei
  • Taunakitanga: 150 meneti o te whakakori tinana kaha-waenga ia wiki

2. Te Āhua Pai

  • Ngā mamae upoko/te kore moe i ētahi wā + te BMI tata ki te tata
  • Whakatūpato: Me tūpato te hunga he nui te cholesterol LDL kei te sclerosis vascular

3. Kāore i te tino paiHauora

  • Ngenge tonu >3 marama + kaute manukanuka 22-25
  • Arotahi matua: Me tirotiro te maha o ngā pūtau toto mā mō ngā mate pūmau (hei tauira, ngā rerekētanga o te immunoglobulin e hiahia ana ki ngā whakatikatika kai)

4. Āhua i mua i te Mate

  • Te toto toto tiketike/te huka toto tiketike kua tautuhia + te whakahekenga o te nekehanga hononga ki te 20%
  • Mahere: Whakamātautau manawa pūkahukahu mō te whakangungu ritenga (whai i ngā tohutohu a te tākuta mō te mate manawa pūkahukahu)

5. Āhua o te Mate

  • Te pakaru o te okana + te kaute KPS <50 e hiahiatia ana te tiaki nēhi
  • Kaupapa Matua: Te maimoatanga a te tīma maha-mātauranga

II. Aromatawai Ahu-Whā
Ngā āhuatanga hauora e whā a te WHO:

1. Ā-tinana

  • Te toto toto <140/90 mmHg (paerewa 2025)
  • BMI 18.5-23.9

2. Hinengaro

  • Kaute tauine pouri <53
  • Kaute tautoko pāpori >40

3. Te Urutau Hapori

  • Te wā urutau taiao <2 wiki
  • Te whai wāhi ki ngā mahi e eke ana ki te Tau B

4. Rāhui Mahi

  • Whakamātautau hikoi 6-meneti >550 mita
  • Te kaha o te pupuri i te mea e hipa ana i ngā paearu e pā ana ki te reanga

III. Tikanga Aromatawai Whaiaro Tika

1. Te Tirotiro Taketake

  • Te piki me te heke o te tere o te manawa i te ata okiokinga <10 bpm
  • Te ine i te ōwehenga hope-ki-hope ia marama (wahine ≤0.85/tāne ≤0.9)

2. Aromatawai Matatau

  • Ngā whakamātautau AFP/CEA e hiahiatia ana i te 40 tau te pakeke
  • Whakamātauria anō ngā whakamātautau mahi tairoi mō ngā taumata TSH rerekē

3. Aroturuki Hihiri

  • Wawao mai mēnā he iti iho i te 1.5 hāora te moe hōhonu.
  • Te kai tote o ia rā ≤5 karamu

IV. Ngā Rautaki Whakatairanga Taumata Hauora

Parahi → Hiriwa

  • Tikanga Kai 211: 2 huawhenua + 1 pūmua + 1 kai matua (whakakapia ki te pīni kikī mō te hunga mate huka)
  • Ngā mahi piko pakitara 5-meneti i ia haora

Koura → Parani

  • 2-3 ngā wā whakangungu ātete ia wiki (ko ngā kaumātua te hunga e aro nui ana ki ngā uaua o te waewae/tuara)
  • Tauine aromatawai WHODAS 2.0

Te Tiaki Taimana

  • Ngā whakamātautau mahi manawa pūkahukahu ia hauwhā
  • Whakatūria he pūranga hītori hauora whānau

Ngā Whakamaumahara Matua:

  • Mō ngā tamariki he whakaroa te tipu, tirohia ngā paerewa ±2SD (whakatairangahia te tākaro whaihanga mō ngā tau 3-4)
  • Ko te whakakori tinana i muri i te pokanga e whai ana i te whakarōpūtanga ASA (ka tāpirihia e ngā kaumātua te whakangungu taurite hei ārai i te hinga)
  • Ko te kaute ngenge i te mahi >50 e tohu ana i te whakatūpato mō te mahi nui rawa

He mea nui te aromatawai whaiaro auau me te whakahaere hauora pūtaiao hei pupuri i tō hauorahauorangā rawa!


Wā tuku: Hōngongoi-03-2025